Δε μιλάτε ελληνικά. Δεν έχετε πάει ποτέ στη Ρουμανία. Τα ολλανδικά σας φαίνονται αδύνατο να προφερθούν. Κι όμως, σας ζητείται να παρουσιάσετε επτά ευρωπαϊκές γλώσσες στην τάξη σας. Πολλοί/πολλές εκπαιδευτικοί αισθάνονται την ίδια ανησυχία για το πρόγραμμα Globetrotters: «Πώς μπορώ να διδάξω μία γλώσσα που δεν κατέχω ο ίδιος/η ίδια;». Η απάντηση χωράει σε μία πρόταση: δε χρειάζεται να τη διδάξετε∙ χρειάζεται να την ανακαλύψετε μαζί με τα παιδιά.

Το πρόγραμμα Globetrotters δε βασίζεται στη γλωσσική εξειδίκευση του/της εκπαιδευτικού, αλλά στην ικανότητά του/της να δημιουργεί ένα περιβάλλον κοινής περιέργειας. Οι αυθεντικές ηχογραφήσεις, οι ψηφιακές δραστηριότητες και τα βιωματικά παιχνίδια της πλατφόρμας μεταφέρουν τη γλώσσα∙ ο ρόλος του/της εκπαιδευτικού είναι να συνοδεύει τα παιδιά σε αυτό το ταξίδι, όχι να γνωρίζει τα πάντα εκ των προτέρων. Αυτή η προσέγγιση αλλάζει τα πάντα: απελευθερώνει τους/τις εκπαιδευτικούς από την πίεση της τέλειας απόδοσης και μετατρέπει την τάξη σε μία ομάδα εξερευνητών και εξερευνητριών, στην οποία συμμετέχει και ο/η εκπαιδευτικός.

10 Καλές Πρακτικές για τον/την Εκπαιδευτικό ως Εξερευνητή/Εξερευνήτρια Γλωσσών

1. Υιοθετήστε τη στάση ενός «συμμαθητή»/μίας «συμμαθήτριας». Πείτε ανοιχτά: «Ούτε εγώ ξέρω, ας το ανακαλύψουμε μαζί»∙ αυτή η φράση αντί να υπονομεύει την αυθεντία σας, χτίζει εμπιστοσύνη και δίνει στα παιδιά την ελευθερία να δοκιμάσουν κι εκείνα διάφορα πράγματα.
2. Αξιοποιήστε τα έτοιμα προς χρήση εργαλεία της πλατφόρμας. Οι αυθεντικές ηχογραφήσεις, τα φύλλα εργασίας και οι δραστηριότητες στο Genially και στο Canva έχουν σχεδιαστεί για να αναλάβουν τη διδασκαλία της γλώσσας για εσάς∙ το μόνο που χρειάζεται να κάνετε εσείς είναι να τα ενεργοποιήσετε και να καθοδηγήσετε τη διαδικασία.
3. Αφήστε την αυθεντική προφορά να προέρχεται από ηχογραφήσεις φυσικών ομιλητών/ ομιλητριών αντί να προσπαθείτε να την αναπαράγετε οι ίδιοι/ίδιες από μνήμης∙ με αυτόν τον τρόπο, τα παιδιά ακούν εξαρχής την πραγματική «μελωδία» της γλώσσας.
4. Χρησιμοποιήστε χειρονομίες και εικόνες πριν από τη μετάφραση. Δείξτε, μιμηθείτε, υποδείξτε· αφήστε τα παιδιά να μαντέψουν τη σημασία μιας λέξης πριν τους τη δώσετε.
5. Αξιοποιήστε τα λάθη – συμπεριλαμβανομένων και των δικών σας – ως απόδειξη προσπάθειας κι όχι ως αποτυχία. Μία «αποτυχία» στην προφορά που μοιράζεστε με την τάξη είναι συχνά η πιο αξιομνημόνευτη στιγμή του μαθήματος.
6. Θέστε ανοιχτές ερωτήσεις αντί να δώσετε την απάντηση. Η ερώτηση «Τι νομίζετε ότι σημαίνει αυτή η λέξη;» προτρέπει τα παιδιά να αξιοποιήσουν οπτικά και ακουστικά στοιχεία, καθώς και στοιχεία από τα συμφραζόμενα.
7. Συνδέστε κάθε λέξη με μία συγκεκριμένη στιγμή του ταξιδιού των Globetrotters – έναν τόπο, έναν χαρακτήρα, μία γιορτή – αντί να την παρουσιάζετε μεμονωμένα, ως ένα απλό στοιχείο λεξιλογίου.
8. Μη φοβάστε να συνδυάσετε τις γλώσσες του προγράμματος στην ίδια δραστηριότητα∙ η σύγκριση μίας ελληνικής, μίας γερμανικής και μίας γαλλικής λέξης βοηθά τα παιδιά να εντοπίζουν μοτίβα και να τις απομνημονεύουν καλύτερα.
9. Εκπαιδεύστε τον εαυτό σας σιγά-σιγά, μία λέξη ή μία φράση κάθε φορά, έχοντας τα παιδιά ως συνεργάτες∙ το να μάθετε μαζί να λέτε «γεια» στα ρουμανικά είναι ένα καλό παράδειγμα.
10. Διατηρήστε ένα ορατό αρχείο της μέχρι τώρα πορείας του ταξιδιού σας – μία παρουσίαση στην τάξη, ένα ημερολόγιο, έναν «τοίχο λέξεων» – για να δείξετε ότι η ομάδα προχωράει μαζί, συμπεριλαμβανομένου και του/της εκπαιδευτικού.

10 Παγίδες που Πρέπει να Αποφεύγετε

1. Να περιμένετε μέχρι να κατακτήσετε πλήρως μία γλώσσα πριν τολμήσετε να την παρουσιάσετε στην τάξη∙ αυτή η στιγμή δε θα έρθει ποτέ και τα παιδιά δε χρειάζονται έναν τέλειο/μία τέλεια εκπαιδευτικό για να ξεκινήσουν.
2. Να μετατραπείτε σε συστηματικό μεταφραστή. Με το να μεταφράζετε κάθε λέξη πριν ακόμη τα παιδιά προσπαθήσουν να τη μαντέψουν, τους στερείτε τη διαδικασία της συναγωγής συμπερασμάτων, η οποία αποτελεί τον πυρήνα της γλωσσικής επίγνωσης.
3. Να διορθώνετε άμεσα κάθε λάθος στην προφορά. Η άμεση και επαναλαμβανόμενη διόρθωση μπορεί να περιορίσει τον αυθόρμητο λόγο πολύ περισσότερο απ’ ό,τι τον βελτιώνει.
4. Να περιορίζετε τη γλώσσα σε λίστες λεξιλογίου για μηχανική απομνημόνευση, αφήνοντας στην άκρη το παιχνίδι, την ιστορία και το πολιτισμικό πλαίσιο που δίνουν στις λέξεις το πραγματικό τους νόημα.
5. Να συγκρίνετε τα παιδιά μεταξύ τους με βάση ένα «επίπεδο» γλώσσας, ενώ στόχος του προγράμματος είναι η περιέργεια και η συμμετοχή, όχι η επίδοση.
6. Να παραλείπετε πολιτιστικές ή παιγνιώδεις δραστηριότητες για να «εξοικονομήσετε χρόνο» και να προχωράτε κατευθείαν στην απομνημόνευση∙ όμως είναι ακριβώς αυτή η διάσταση που κάνει τις λέξεις να μένουν στη μνήμη.
7. Να αυτοσχεδιάζετε ως προς το γλωσσικό περιεχόμενο χωρίς να αξιοποιείτε το παρεχόμενο υλικό, διακινδυνεύοντας έτσι ανακριβή προφορά ή λανθασμένες πολιτισμικές πληροφορίες.
8. Να αφήνετε να φανεί η δική σας αμηχανία απέναντι σε μία άγνωστη γλώσσα∙ τα παιδιά είναι πολύ ευαίσθητα στη στάση των ενηλίκων και ο αγωνιώδης δισταγμός μεταδίδεται γρήγορα.
9. Να αντιμετωπίζετε κάθε γλώσσα ως μία μεμονωμένη δεξιότητα κι όχι ως ένα κομμάτι του ευρύτερου ταξιδιού των Globetrotters, γεγονός που στερεί από τα παιδιά τη συνολική εικόνα που δίνει νόημα στο πρόγραμμα.
10. Να θεωρείτε μία δραστηριότητα «αποτυχημένη» επειδή η προφορά δεν είναι τέλεια. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι η απόλυτη ακρίβεια αλλά η συμμετοχή και η χαρά της ανακάλυψης.
    
    Ουσιαστικά, η στάση που καλούνται να υιοθετήσουν οι εκπαιδευτικοί του Globetrotters αντικατοπτρίζει τη στάση των ίδιων των Globytrotties: περίεργοι και περίεργες, ελαφρώς αδέξιοι και αδέξιες, χωρίς να είναι ποτέ ειδικοί, πάντα έτοιμοι και έτοιμες να «βουτήξουν» στην περιπέτεια. Δεν είναι η προφορά σας αυτή που θα κάνει τα παιδιά να θέλουν να μάθουν μία γλώσσα – είναι ο αυθεντικός και εμφανής ενθουσιασμός σας να την ανακαλύψετε μαζί τους.
    
    

    Αναφορές

    Van den Abeele, V. (2021). Apprendre les langues comme ça ? Ça change tout ! – La Méthode Tradanim. Tradanim.