Image created with help of AI

Τι μαθαίνουν τα παιδιά όταν ανακαλύπτουν διαφορετικά αλφάβητα και συστήματα γραφής

Η εκμάθηση διαφορετικών αλφάβητων και συστημάτων γραφής αποτελεί έναν από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για την καλλιέργεια της περιέργειας των παιδιών, της γνωστικής ευελιξίας τους και της εκτίμησης της πολιτισμικής ποικιλομορφίας. Όταν οι μαθητές και οι μαθήτριες έρχονται για πρώτη φορά σε επαφή με συστήματα γραφής που διαφέρουν από το μητρικό τους αλφάβητο – όπως το ελληνικό αλφάβητο, η αραβική γραφή, οι κινεζικοί χαρακτήρες, το κυριλλικό αλφάβητο ή οι διαφορετικές παραλλαγές του λατινικού αλφάβητου – δεν αποκτούν απλώς νέα γραφικά σύμβολα∙ αρχίζουν να εξοικειώνονται με διαφορετικούς τρόπους σκέψης, επικοινωνίας και αναπαράστασης του νοήματος.

Στο πλαίσιο του προγράμματος Globetrotters η διαδικασία αυτή υλοποιείται μέσα από προσεκτικά σχεδιασμένες εκπαιδευτικές ενότητες που συνδυάζουν τη γλώσσα, τον πολιτισμό και αυθεντικές καθημερινές καταστάσεις. Για παράδειγμα, στην ενότητα «Στο πανηγύρι» (ελληνικά) οι μαθητές/ μαθήτριες γνωρίζουν το ελληνικό αλφάβητο μέσα από απλές πινακίδες, ονόματα και σύμβολα, τα οποία καλούνται να αναγνωρίσουν και να συνδέσουν με τη σημασία τους. Αρχικά, «μαντεύουν» τη σημασία βασιζόμενοι/βασιζόμενες σε οπτικά στοιχεία και πληροφορίες από τα συμφραζόμενα. Μέσα από καθοδηγούμενες δραστηριότητες μαθαίνουν σταδιακά πώς προφέρονται και διαβάζονται τα επιμέρους γράμματα. Η διαδικασία αυτή μοιάζει πολύ με τη φυσική ανάπτυξη του γραμματισμού και προάγει την ενεργητική, διερευνητική μάθηση.

Μια παρόμοια προσέγγιση εφαρμόζεται και στις υπόλοιπες ενότητες του προγράμματος. Στις δραστηριότητες που αφορούν τα γερμανικά ή τα ολλανδικά, τα παιδιά συγκρίνουν λέξεις γραμμένες με το λατινικό αλφάβητο, οι οποίες μπορεί να τους φαίνονται οικείες, αλλά διαφέρουν ως προς την προφορά ή τη σημασία τους. Για παράδειγμα, αναγνωρίζουν ομοιότητες μεταξύ λέξεων όπως Restaurant, Museum και Park, ενώ παράλληλα παρατηρούν διαφορές στην προφορά και τη χρήση τους. Συγκρίσεις αυτού του είδους συμβάλλουν άμεσα στην ανάπτυξη της μεταγλωσσικής επίγνωσης – της ικανότητας αναστοχασμού πάνω στη γλώσσα ως σύστημα (Koda, 2007).  

Η έρευνα σχετικά με τη διγλωσσία και τον πρώιμο γραμματισμό καταδεικνύει με συνέπεια ότι η έκθεση σε διαφορετικά συστήματα γραφής βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν βαθύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν οι γλώσσες (Bassetti, 2012· Bhalloo & Molnar, 2021). Αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές στις δραστηριότητες του Globetrotters, όπου οι μαθητές/μαθήτριες αρχίζουν να δημιουργούν με φυσικό τρόπο συνδέσεις ανάμεσα στα γράμματα, τους ήχους και τις σημασίες σε διάφορες γλώσσες. Για παράδειγμα, αφού εξοικειωθούν με το ελληνικό αλφάβητο, πολλά παιδιά αντιλαμβάνονται ότι ένα γράμμα μπορεί να έχει διαφορετική οπτική μορφή, αλλά να επιτελεί λειτουργία αντίστοιχη με εκείνη ενός γράμματος της μητρικής τους γλώσσας.

Πέρα από τα γνωστικά οφέλη η γνωριμία με διαφορετικά συστήματα γραφής έχει και σημαντική πολιτισμική αξία. Ένα σύστημα γραφής δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό μέσο καταγραφής της γλώσσας∙ είναι ένα ουσιαστικό στοιχείο της πολιτισμικής ταυτότητας ενός λαού. Μέσα από την αφήγηση των χαρακτήρων του Globetrotters που ταξιδεύουν σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, οι μαθητές/μαθήτριες γνωρίζουν ποικίλα πολιτισμικά περιβάλλοντα, όπου τα συστήματα γραφής εμφανίζονται σε αυθεντικές καταστάσεις – σε πινακίδες δρόμων, σε μουσεία και σε εστιατόρια. Για παράδειγμα, στην ενότητα «Στο Μουσείο» (γαλλικά) τα παιδιά διαβάζουν απλές επιγραφές και ονόματα εκθεμάτων, συνδέοντας τη γραπτή γλώσσα με την πολιτισμική κληρονομιά.

Οι διαδραστικές δραστηριότητες ενισχύουν ακόμη περισσότερο τη μαθησιακή διαδικασία. Οι μαθητές/μαθήτριες ενθαρρύνονται συχνά να «αποκωδικοποιούν» άγνωστες λέξεις, να αντιστοιχίζουν σύμβολα με τις σημασίες τους ή να δημιουργούν απλά μηνύματα χρησιμοποιώντας ένα νέο σύστημα γραφής. Η παιδαγωγική αυτή προσέγγιση συνάδει με έρευνες που αποδεικνύουν ότι η ενεργός συμμετοχή και η μάθηση μέσω ανακάλυψης ενισχύουν σημαντικά τόσο την κατανόηση όσο και τη μακροπρόθεσμη διατήρηση της γνώσης.

Εξίσου σημαντική είναι και η μείωση του άγχους απέναντι σε άγνωστα συστήματα γραφής. Αντί να αντιλαμβάνονται τα διαφορετικά συστήματα γραφής ως «δύσκολα» ή «παράξενα», οι μαθητές/ μαθήτριες τα βιώνουν ως ενδιαφέρουσες προκλήσεις και ευχάριστους γρίφους. Τέτοιες θετικές εμπειρίες με τη γλωσσική ποικιλομορφία μπορούν να καλλιεργήσουν πιο θετικές στάσεις απέναντι στην εκμάθηση γλωσσών και την πολυγλωσσία (Cummins, 2014).

Τελικά, στο πλαίσιο του έργου Globetrotters η εξερεύνηση διαφορετικών αλφάβητων και συστημάτων γραφής υπερβαίνει την απλή απόκτηση γλωσσικών δεξιοτήτων∙ συμβάλλει στην καλλιέργεια ευρύτερων ικανοτήτων, όπως η περιέργεια, η κριτική σκέψη και η διαπολιτισμική ευαισθητοποίηση. Καθώς τα παιδιά συνειδητοποιούν ότι οι γλώσσες μπορούν να αποτυπωθούν μέσω διαφορετικών συστημάτων γραφής, αναπτύσσουν επίσης την αντίληψη ότι οι πολιτισμοί προσφέρουν ποικίλους τρόπους ερμηνείας και βίωσης του κόσμου – που είναι ένας από τους βασικούς στόχους της σύγχρονης εκπαίδευσης.

Αναφορές