Όλοι και όλες θέλουμε τα παιδιά μας να έχουν αυτοπεποίθηση. Θέλουμε να γνωρίζουν από πού προέρχονται: τις γιορτές τους, το φαγητό τους, τις οικογενειακές τους ιστορίες, τη γλώσσα τους. Αυτό είναι καλό∙ είναι απαραίτητο. Υπάρχει, όμως, μια αλήθεια που πολλοί γονείς παραβλέπουν: ένα παιδί δεν μπορεί να κατανοήσει πραγματικά τη δική του κουλτούρα μέχρι να γνωρίσει μία άλλη κουλτούρα.  

Σκεφτείτε το! Ένα ψάρι δεν ξέρει ότι βρίσκεται μέσα στο νερό μέχρι να πηδήξει έξω από αυτό. Ένα παιδί που γνωρίζει μόνο τον δικό του τρόπο ζωής δε συνειδητοποιεί ότι ο τρόπος του είναι ένας τρόπος, όχι ο μοναδικός τρόπος. Τρώει τη σούπα της γιαγιάς του και σκέφτεται: «Έτσι είναι η σούπα». Γιορτάζει τις δικές του γιορτές και σκέφτεται: «Έτσι κάνουν οι άνθρωποι». Ποτέ δε σταματά να αναρωτηθεί: «Γιατί το κάνουμε αυτό; Τι το κάνει ξεχωριστό;»

Όταν, όμως, τα παιδιά μαθαίνουν για μία άλλη κουλτούρα, για παράδειγμα όταν βλέπουν ένα παιδί στην Ινδία να τρώει με τα χέρια ή ένα παιδί στην Ιταλία να κάνει διάλειμμα δύο ωρών για μεσημεριανό ή ένα παιδί στην Ιαπωνία να υποκλίνεται στον δάσκαλό του/στη δασκάλα του, κάτι αλλάζει. Ξαφνικά, οι δικές τους συνήθειες δεν είναι πλέον αόρατες. Αρχίζουν να κάνουν ερωτήσεις: «Μισό λεπτό, δεν τρώνε όλοι/όλες τη σούπα με κουτάλι; Δε γιορτάζουν όλοι/όλες τα γενέθλια με τούρτα; Δε λένε όλοι «ευχαριστώ» με τον ίδιο τρόπο;».

Αυτή είναι η υπερδύναμη. Όχι το να αποστηθίζετε πληροφορίες για μακρινά μέρη∙ το να μαθαίνετε να βλέπετε τη δική σας ζωή ως μία όμορφη επιλογή ανάμεσα σε πολλές.

Όταν τα παιδιά μεγαλώνουν γνωρίζοντας μόνο τη δική τους κουλτούρα, δύο είναι τα αρνητικά που συμβαίνουν. Πρώτον, θεωρούν ότι ο δικός τους τρόπος είναι ο «φυσιολογικός» και κάθε άλλος τρόπος είναι «παράξενος». Αυτό οδηγεί, στην καλύτερη περίπτωση, σε άγνοια και, στη χειρότερη, σε προκατάληψη. Δεύτερον, δεν αναπτύσσουν ποτέ περιέργεια. Ένα περίεργο παιδί ρωτά: «Γιατί το κάνουν αυτό;». Ένα κλειστό παιδί λέει: «Αυτό είναι ανόητο».

Αλλά εδώ είναι το ωραίο. Όταν μαθαίνετε σε ένα παιδί να βλέπει τους άλλους ανθρώπους, δε χάνετε τη δική σας κουλτούρα. Την εμβαθύνετε. Ένα παιδί που μαθαίνει για το Ραμαζάνι γυρίζει σπίτι και ρωτά: «Γιατί νηστεύουμε στο Γιομ Κιπούρ; Γιατί γιορτάζουμε τα Χριστούγεννα;». Και τότε έχετε την ευκαιρία να εξηγήσετε∙ να μοιραστείτε∙ να πείτε: «Αυτό κάνουν οι δικοί μας άνθρωποι και να γιατί έχει σημασία».

Οι άλλες κουλτούρες δεν αποτελούν απειλή για τις οικογενειακές σας παραδόσεις. Είναι ένας καθρέφτης. Και σε αυτόν τον καθρέφτη το παιδί σας βλέπει επιτέλους καθαρά τη δική του κληρονομιά για πρώτη φορά.

Δε χρειάζεται να ταξιδέψετε σε όλο τον κόσμο για να το διδάξετε αυτό. Δε χρειάζεστε ακριβά βιβλία ή εξεζητημένα προγράμματα. Χρειάζεστε απλώς μικρές, καθημερινές συνήθειες που δείχνουν στο παιδί σας: «Ο δικός μας τρόπος είναι καλός. Ο δικός τους τρόπος είναι, επίσης, καλός. Ας δούμε και τους δύο».

Ακολουθούν τέσσερις απλοί τρόποι για να ξεκινήσετε οι γονείς ήδη από σήμερα:

1. Η Συζήτηση για το Φαγητό

Την επόμενη φορά που θα φάτε ένα οικογενειακό γεύμα, ρωτήστε το παιδί σας: «Πώς πιστεύεις ότι τρώει βραδινό ένα παιδί στη Γαλλία; Ή ένα παιδί στην Αιθιοπία;». Ψάξτε το μαζί. Ίσως μάθετε ότι τα παιδιά στη Γαλλία τρώνε το δείπνο τους στις 8 το βράδυ κι ότι τα παιδιά στην Αιθιοπία τρώνε με ένα σπογγώδες ψωμί που λέγεται injera αντί για πιρούνι. Στη συνέχεια ρωτήστε: «Γιατί εμείς χρησιμοποιούμε πιρούνια; Γιατί εμείς τρώμε στις 6 το απόγευμα;». Ξαφνικά, το τραπέζι σας μετατρέπεται σε μια σχολική αίθουσα  όπου διδάσκεται η δική σας ιστορία.

2. Η Ανταλλαγή Εορτών

Επιλέξτε κάθε εποχή του χρόνου μία γιορτή από μία άλλη κουλτούρα. Μάθετε ένα πράγμα γι’ αυτήν, όχι ολόκληρη την εγκυκλοπαίδεια, μόνο ένα πράγμα. Ντιβάλι, Σεληνιακό Νέο Έτος, Χανουκά, Εΐντ. Ρωτήστε: «Τι γιορτάζει αυτή η γιορτή; Τι γιορτάζει η δική μας παρόμοια γιορτή;». Δεν προσπαθείτε να μεταπείσετε∙ συγκρίνετε. Και η σύγκριση δημιουργεί σαφήνεια.

3. Το Παιχνίδι του Χαιρετισμού

Διδάξτε στο παιδί σας πώς χαιρετιούνται τα παιδιά σε τρεις άλλες χώρες. Στη Γαλλία φιλιούνται στα μάγουλα. Στην Ιαπωνία υποκλίνονται. Στην Κένυα ορισμένες ομάδες πηδούν ως μορφή χαιρετισμού. Στη συνέχεια ρωτήστε: «Πώς χαιρετιόμαστε εμείς στην οικογένειά μας; Με χειραψία; Με αγκαλιά; Γιατί το κάνουμε έτσι;». Το παιδί σας θα συνειδητοποιήσει ότι ακόμη και ένα απλό «γεια» έχει νόημα.

4. Ο κανόνας «Όχι Παράξενο, Απλώς Διαφορετικό”

Εφαρμόστε στο σπίτι αυτόν τον κανόνα. Κάθε φορά που το παιδί σας λέει για μία άλλη κουλτούρα: «Αυτό είναι παράξενο», σταματήστε για λίγο και πείτε: «Όχι παράξενο. Απλώς διαφορετικό. Ας καταλάβουμε γιατί το κάνουν έτσι». Έπειτα κάντε το ίδιο και για τη δική σας κουλτούρα. «Ξέρεις, κάποιος/κάποια από άλλη χώρα ίσως να θεωρούσε και τον δικό μας τρόπο παράξενο. Ας του εξηγήσουμε γιατί το κάνουμε έτσι».

Συμπέρασμα

Δεν προσπαθείτε να σβήσετε την κουλτούρα του παιδιού σας. Προσπαθείτε να το κάνετε να την αγαπήσει, δείχνοντάς του τι άλλο υπάρχει. Ένα παιδί που γνωρίζει μόνο μία κουλτούρα δεν τη γνωρίζει πραγματικά. Απλώς κολυμπά σε αυτή χωρίς να σηκώνει το βλέμμα. Ένα παιδί, όμως, που έχει γνωρίσει δέκα κουλτούρες; Αυτό το παιδί μπορεί να κοιτάξει το δικό του τραπέζι, τις δικές του γιορτές, τις δικές του οικογενειακές συνήθειες και να πει με αληθινή περηφάνια: «Αυτοί είμαστε. Kαι καταλαβαίνω γιατί έχει σημασία».

Αυτό δεν είναι ακαδημαϊκό. Είναι ανατροφή. Και λειτουργεί.